Geçtiğimiz yıllarda dünyada küresel çapta bir salgına neden olan domuz gribi son dönemlerde de yaygın olarak görülüyor. Influenza A virüsünün H1N1 alt grubu nedeni ile oluşan, belirtileri diğer grip türleri ve Covid- 19 ile karışan domuz gribi konusunda dikkatli olunması, kişisel önlemlerin alınması önem taşıyor. Memorial Bahçelievler Hastanesi Dahiliye Bölümü’nden Uz. Dr. Yusuf Emre Uzun, domuz gribi ve tedavisi hakkında bilgi verdi.

Domuz gribi vakaları gün geçtikçe artıyor

Grip, influenza adıyla bilinen virüsler nedeniyle oluşan yüksek ateş, şiddetli kas ve eklem ağrıları, kuru öksürük gibi belirtilerle ortaya çıkan bir enfeksiyon hastalığıdır. İnfluenza virüsleri ‘Orthomiyxoviridae’ ailesinin bir üyesidir. Antijenik yapılarına göre tiplere (İnfluenza A, B, C, D) ve dış zarfta bulunan proteinlerine -hemaglutinin (H) ve nöraminidaz (N)- göre alt gruplara (H1N1, H3N2 gibi) ayrılırlar. İnfluenza A ve B virüsleri insanlarda hastalık yapabilmektedir. (İnfluenza A insan, domuz, at, kanatlı hayvanlar, İnfluenza B sadece insanlar) İnfluenza A virüsünün önemli bir özelliği farklı türlere ait alt grupların, birbirinden genetik materyal alışverişine açık ve bu şekilde farklı bir virüsün oluşmasına da son derece elverişli olmasıdır. Bu durum virüsün, yeni enfeksiyonlar oluşturmasına, epidemilere ve pandemilere neden olmasına yol açar. İlk olarak 2009 yılında Meksika’da tanımlanan “domuz gribi” ise influenza A virüsünün H1N1 alt grubu nedeni ile oluşur. H1N1 2009-2010 yıllarında küresel çapta salgına sebep olmuştur.

Bu belirtilere dikkat edin

Domuz gribi belirtileri diğer yaygın grip türleriyle aynıdır. Domuz gribi semptomları özellikle Covid-19 semptomlarına da benzerlik gösterebilir ve bu iki hastalık kolaylıkla karıştırılabilir. Özellikle altta yatan sağlık sorunları ve hastalıkları bulunanlar daha yüksek risk altındadır. Akciğer enfeksiyonu (pnömoni) ve solunum yetmezliği yaşamı tehdit edebilir. Uzun süreli ve dirençli ateş, genel durum bozukluğu, solunum sıkıntısı, bilinç bulanıklığı gibi bulguların varlığında mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Domuz gribinin başlıca belirtileri şöyle sıralanmaktadır:

1. Ateş,

2. Öksürük,

3. Boğaz ağrısı,

4. Kas-eklem ağrısı,

5. Baş ağrısı,

6. Üşüme, titreme

7. Yorgunluk hissi

8. İshal, mide bulantısı ve kusma (nadir)

Testinizi yaptırın

Grip ya da domuz gribi olduğu düşünülen hastalarda uygun testler yapıldığında, hastalığın tanısı konulabilir. İnfluenza tanısı için çeşitli laboratuvar test yöntemleri kullanılabilir. Bu testler şöyle sıralanmaktadır:

• Nükleik asit amplifikasyon testleri (RT-PCR)

• Hızlı antijen testleri

• Kültür – virüs izolasyonu

• Serolojik tanı (antikor testleri)

• ELISA

Günlük pratikte güvenilir ve hızlı sonuç vermeleri nedeniyle en sık kullanılan yöntemler PCR ve hızlı antijen testleridir. Bu testler için en ideal örnek nazofarengeal sürüntü örneği olup, burundan ve boğazın içinden bir pamuklu çubuk ile örnek alınarak elde edilir.

Hızlı antijen testleri ile İnfluenza A ve İnfluenza B varlığı tespit edilebilir iken, PCR testi ile alt grup (H1N1-domuz gribi) analizleri yapılabilmektedir.

Risk grubundaysanız dikkat!

Domuz gribi, herhangi bir tedavi uygulanmaksızın kendiliğinden iyileşebilir. Ancak risk grubundaki kişilerde, mutlaka domuz gribi tedavi edilmelidir. Risk grubundaki kişiler şöyle sıralanmaktadır:

• Hamileler

• 6-59 ay arası çocuklar ile 50 yaş üstü yetişkinler

• Kronik hastalığı olanlar: Astım dahil kronik akciğer hastalığı, diyabet, metabolik hastalıklar, kalp hastalığı, kronik karaciğer, kronik böbrek hastalığı, nörolojik hastalıkları olanlar

• Bağışıklığı baskılanmış hastalar

• Obezite hastası kişiler

• Sağlık çalışanları

• Özellikle 6 aydan küçük çocuklarla temasta bulunanlar

• 5 yaş altı ve 50 yaş üstü kişilerin ev temaslıları ve bakım verenler

 Aşılanma önemli

Her yıl yenilenen mevsimsel grip aşıları, H1N1 (domuz gribi aşısı) ve H3N2 gibi o yılki grip mevsiminde en yaygın olması beklenen üç veya dört grip virüsüne karşı koruma sağlar. Bu nedenle grip aşısının her yıl Ekim ayında yaptırılması gerekmektedir. Ancak risk grubundaki kişiler, daha önce yaptırmadılarsa, Şubat ayına kadar aşıyı yaptırabilirler. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) 6 aydan büyük herkes için yıllık grip aşısı yapılmasını önermektedir. Domuz gribinin tedavisinde istirahat ve destek tedavilerinin yanı sıra influenza virüsünde etkili antiviral ilaçlar kullanılabilir. İnfluenza ile ilişkili ateş, baş ağrısı ve miyalji (kas ağrısı) gibi semptomları tedavi etmek için parasetamol veya nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar kullanılabilir.

Korunmak için bu önlemleri mutlaka alın 

Grip (influenza) virüsü damlacık yoluyla bulaşır. Öksürüp hapşıran kişi, virüs içeren çok sayıda damlacığı etrafa yayar. Bu damlacıkların ağız, burun ya da gözlerimize ulaşması ile hastalık bulaşır. Bu nedenle gripli bir kişi virüsü etrafa yaymamak için öksürüp hapşırırken ağzını bir mendille, mendil bulamıyorsa kolları ile kapatmalıdır. Ellere hapşırmak en tehlikeli olanıdır. Ellere bulaşan virüs buradan dokunulan her yere yayılır. Gripli kişi sık sık ellerini yıkamalıdır. Su ve sabun bulunamadığı durumda el antiseptikleri ile eller ovalanarak da temizlik sağlanabilir. Domuz gribinin bulaşması mevsimsel griple aynıdır, ancak H1N1 yani domuz gribi domuz eti yenildiği için bulaşmaz. Gribin toplumda yayılmaması için, virüsün en çok saçıldığı hastalığın ilk günlerinde, okula, işe gidilmeyip evde istirahat edilmelidir. Ev halkını korumak için eller sık sık yıkanmalı, oda havalandırılmalıdır. Özellikle yakınında hastalığın ağır seyretme riski olan kişiler varsa hasta kişinin maske takması yararlı olacaktır. Maske, ağız ve burunu tam kapamalı, ıslandığında değiştirilip eller yıkanmalıdır.

COVİD VARYANTI XBB.1.5 HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER

Dünyayı yaklaşık 3 yıldır etkisi altına alan Covid 19 pandemisi, Omicron’un yeni varyantının ortaya çıkması nedeniyle yeniden gündemde…  Omicron’un bir alt varyantı olarak kabul edilen XBB.1.5 özellikle ABD’de hızla yayılarak endişe ve paniğe neden oluyor. Yeni varyantın bulaş hızı artış gösterse de aşılar, hastalığın ağır seyretmesini engellemede önemli bir rol üstleniyor.

Memorial Bahçelievler Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Funda Timurkaynak, XBB.1.5 varyantı hakkında bilinmesi gerekenleri anlattı.

Hızlı bulaşan varyant 

İlk kez Kasım 2021’de tanımlanan Omicron varyantı son 1 yıl içerisinde baskın hale gelmiştir. Baskın varyantı 1-2 ay gibi kısa süre içerisinde, Omicronun alt soyları olan BA2, BA4, BA5 gibi değişik altsoylar ile görmeye başladık. Virüsün yapısı gereği subvaryant dediğimiz ufak tefek genetik değişikler yaparak daha hızlı bulaşır hale gelen yeni subvaryantlarıyla karşılaşmaktayız. Örneğin şu anda Amerika’da da baskın olarak dolaştığı belirlenmiş olan XBB.1.5 varyantı, BA2.10 ve BA2.75’in bir rekombinasyonudur. Virüsün genetik materyalini değiştirerek daha hızlı bulaşır hale gelmiş bir alt varyantıdır.

Bir önceki varyantlar ile benzer belirtiler 

Yeni varyantın, şu andaki bilgilerle, klinik bulgularda bir fark oluşturmadığını ancak bulaşıcılığının arttığı gözlenmektedir. Covid 19’da görülmesi beklenen ateş, öksürük, baş ağrısı, kas-eklem ağrısı yani viral solunum yolu enfeksiyonu belirtileri bu varyantlarda da aynen devam etmektedir. Bazı bulgular daha fazla ya da daha az görülür gibi bir çıkarımda bulunmak için henüz erkendir. Aynı zamanda yeni bir varyant olduğu için daha ağır seyrettiğine dair bir veri de bulunmamaktadır. Ancak bakıldığında, hastaneye yatış oranları artış göstermektedir. Bu durum; aşı dozu 3’ün altında olanların sayısının fazla olması ve Covid 19 önlemlerindeki gevşemenin bir sonucu da olabilir. Covid 19’la beraber RSV, influenza gibi diğer solunum yolu virüsleri de karşımıza tek başlarına ya da çeşitli kombinasyonlar şeklinde çıkabilmektedir. Bu durum, klinik olarak ayırt edilemese de hastalığın daha ağır seyretmesine neden olabilir.

Hastaneye yatış ve ağır seyri önlemede aşılar etkili 

Subvaryanta yönelik yeni bir tedavi planlaması olmamakla birlikte çalışmalar sürdürülmekte ve yeni varyantın eldeki yöntemlerle tedavi edildiği düşünülmektedir. Bunun yanında tedavi farklılığı da önerilmemektedir. Ancak virüsün, elimizdeki silahlara karşı yeni donanımlar kazanması olasılık dahilindedir. Amerika ve Avrupa’da, Omicron varyantını da içeren aşılar şu anda kullanılmaktadır. Omicronun subvaryantlarının aşıya eklenmesine ilişkin bir bilgi ise henüz yoktur. “Daha önce yapılan tekli aşı Omicron varyantına karşı koruyor mu?” sorusu üzerine yapılan çalışmalarda ise en azından hastaneye yatışı ve hastalığın ağır atlatılmasını önlemekte etkili olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Tabii ki varyantlar bulaş hızını artırıyor ancak aşının da hastalığın ciddiyeti ve mortalitenin azaltılması üzerine olumlu etkisi söz konusudur.

Eksik aşı dozları tamamlanmalı 

Virüsün özelliği nedeniyle Bu subvaryantların olması olağan bir durumdur. Grip virüsünde olduğu gibi aşılama ile hastalığın ağır geçirilmesini, hastaneye yatışı ve ölümü önlemek esas amacımızdır.  Elimizdeki aşı da hala bunu başarıyor görünmektedir. Bu nedenle aşılama ve eksik dozların tamamlanması çok önemlidir.

Maske ve el hijyeni kuralına uyum önemli 

Bu dönemde konser, sinema, toplu taşıma gibi kalabalık ortamlarda maske takılması ve el hijyenine uyum çok önemlidir. Unutulmamalıdır ki yeni varyantlar daha hızlı bulaştığı için daha çok kişiyi hasta etme potansiyeline sahiptir. Dolayısıyla sadece bağışıklık sistemi baskılanmış ya da 65 yaş üstü kişileri değil, vücut direnci normal olan kişileri de etkilemesi mümkündür.

Ayrıca Covid ile birlikte son dönemlerde sık görülen influenza, RSV virüslerine de dikkat edilmeli, bireyse ve toplumsal olarak gerekli önlemler alınmalıdır.

Kirli havalarda dışarı çıkmak zorunluysa mutlaka maske kullanılmalı

Kirli hava en çok yaşlıları ve çocukları olumsuz etkiliyor

Kış aylarında ortaya çıkan yoğun sis ve hava kirliliğinin en fazla etkilediği organın akciğer olduğunu belirten Anestezi ve Reanimasyon Uzmanı Prof. Dr. Anış Arıboğan, hem akciğer kapasitelerinin düşük hem de immün sistemlerinin yetersiz olabilmesi nedeniyle kirli havadan en çok çocukların ve yaşlıların etkilenebileceğini söyledi. Havadaki partiküller ile ya da gazlarla temasın azalması için dışarıda mutlaka maske kullanılmasını tavsiye eden Prof. Dr. Anış Arıboğan, “Evden çıkmak zorunlu bir hal aldıysa sağlığınız için maske takmalısınız” uyarısında bulundu. 

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Anestezi ve Reanimasyon Uzmanı Prof. Dr. Anış Arıboğan, sisli ve özellikle kirli havanın akciğer hastalıkları üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmede bulundu.

Yeterince oksijene kavuşamazsak kendimizi zehirleriz

Kirli havanın en fazla etkilediği organın akciğer olduğunu belirten Prof. Dr. Anış Arıboğan, “Kirli hava, bizim ulaştığımız konforun maalesef bir bedelidir. Gerek endüstri alanında gerekse şehirleşme dediğimiz daha kolay bir yaşam biçiminin hayatımıza getirdiği ciddi bir olumsuzluktur. Kirli havanın en fazla etkilediği organ da akciğerdir. Biz, havaya ve oksijene ihtiyacı olan canlılarız. Oksijen bizim olmazsa olmazımız ve bunu alabildiğimiz tek alan hava. Eğer havada yeterince oksijene kavuşamazsak, üstelik son derece toksik ve irritan dediğimiz gaz ve partiküllerle, sırf nefes alma uğruna buluşursak kendi kendimizi zehirliyoruz, hasta ediyoruz demektir.” dedi.

Kirli hava, akciğer hastalıklarını olumsuz etkiliyor

Kirli havanın pek çok akciğer hastalığı üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu ifade eden Prof. Dr. Anış Arıboğan, “En fazla akciğer hastalığı olanlar, hava kirliliğinden etkileniyor. Covid-19 nedeni ile zatürre geçirmiş hastalar olumsuz etkilenebiliyor. Hava kirliliğinden tekrarlayan akciğer enfeksiyonları yaşanabiliyor. İrritan hava yolları, nefes alamamak gibi şikayetler ve  boğulma hissiyle hastaneye başvuran hastalar olabiliyor. Hava kirliliği nedeniyle alerjik akciğer şikayetiyle izlenen bir çocuk hasta ya da erişkin bir birey de sorunlar yaşayabilir. Koklanan egzoz gazları, sisin getirdiği yapışık partiküller veya evdeki herhangi bir malzeme, örneğin parkelerdeki cilalar, deodorantlar, parfümleri akciğer hastalıklarını daha da kötüleştirecektir. Bunun sonu hastane bakımıdır, zatürredir, hava yollarının kapanmasıdır. Ayrıca yoğun bakımda solunum desteğine kadar gidebilir.” uyarısında bulundu.

Akciğer hastaları bu havalarda ne yapmalı?

Akciğer hastalarına bu havalarda nasıl hareket etmelerine ilişkin önerilerde de bulunan Prof. Dr. Anış Arıboğan, “Akciğer ile ilgili bir problemimiz hava kirliliği ile bağlantılı kronik bir süreç olabilir veya hava kirliliği dışında ortaya çıkmış bir rahatsızlık olabilir. Örneğin akciğerinizle ilgili bir kanser ameliyatı oldunuz veya astım tanınız var ya da alerjik hava yolları bulunan çocuklarınız var. Öncelikle yaşam biçiminize dikkat edeceksiniz. Hava kirliliği aslında kronik bir süreçtir. Hem dış ortam hem de iç ortamda biz zehirlenebiliriz. Ancak şu anda konuştuğumuz şey özellikle kışın da sebep olduğu, ısınma gibi özel durumların da ekleme yaptığı akut durumlardır. Maruziyeti azaltmak gerekir.” uyarısında bulundu.

Sigara içilen alanlardan uzak durulmalı

Herhangi bir akciğer problemi, konmuş bir tanı, geçirilmiş bir hastalığı olan kişilerin egzoz gazının fazla olduğu alanlardan uzak durması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Anış Arıboğan, “Bu kişiler tren istasyonları, termik santraller, kalabalık ve çok sigara içilen alanlardan uzak durmalıdır. Evinizin ve yerleşim şartlarınızın, hava kirliliğine sebep olan nedenlerden fabrikalardan, trafik gazlarından biraz daha uzakta olması lazım. Temiz havaya açık ortamlar olması önemli. Onun dışında da yakıt seçiminizde, ısınma koşullarınızda çok dikkatli olmanız gerekiyor. Yemek koşullarınız, yemek ile ilgili kullandığınız gazların nasıl olduğunun doğru seçilmesi lazım. Ancak bunlar daha kronik süreci ifade eder. Örneğin ısınma uğruna kullandığımız düşük kalorili kömürler vardır. Bunlar çok toksik bir madde olan sülfür gazı salgılıyorlar. Zaten şehirde de fark ediyoruz, son derece irritan, değişik ve keskin bir koku. Bunlardan uzak durmamız lazım. Doğru yakıt bizim ömrümüze hükmeden bir şey. Küçük yararlılıklar bizim ömrümüzü etkileyecek problemlere sebep olabilir. Trafik şartlarından, kalabalıktan mümkünse uzak duralım. Özellikle yakıtla ilgili seçimlerimizde dikkatli olmaktan kaçınmayalım ve özen gösterelim.” dedi.

Kirli havalarda dışarı çıkılmaması tavsiye ediliyor

Hava kirliliğinin izlenmesi gereken bir durum olduğunu, bununla ilgili bakanlıklar ve halk sağlığı uzmanlarının sürekli ölçümler yaptıklarını kaydeden Prof. Dr. Anış Arıboğan, “Partikül sayısı belli bir değeri geçtiğinde, zehirli gaz oranı belli bir seviyenin üzerine çıktığında uyarıda bulunuyor. Bugün birçok gelişmiş ülkede kullanılan yöntem bu ve kişilere olan ilk tavsiyeleri dışarı çıkmayın oluyor. Örneğin dışarda yapılan spor aktivitelerini durduruyorlar, çocukların ve yaşlıların evde kalmasını teşvik ediyorlar.” dedi.

Çocuklar ve yaşlılar kirli havadan korunmalı

Kirli havalardan korunması gereken iki önemli grup bulunduğunu, bunların çocuklar ve yaşlılar olduğunu ifade eden Prof. Dr. Anış Arıboğan, “Hem akciğer kapasiteleri düşük hem de immün sistemleri yetersiz olabilir. Özellikle yaşlılarda, bir de kronik dediğimiz dolaşım sistemi ve nörolojik problemler eklenirse, bu kişilerin hava kirliliğinin yüksek olduğu yerlerde dikkatli olmaları ve olabildiğince evde kalmalarını tavsiye ediyoruz. Yayın organlarının hava kirliliği ile ilgili yaptıkları uyarılara önem vermelerini rica ediyoruz.” dedi.

Dışarıda mutlaka maske kullanılmalı

Havadaki partiküller ile ya da gazlarla temasın azalması için maske kullanılmasını tavsiye eden Prof. Dr. Anış Arıboğan, “Evden çıkmak zorunlu bir hal aldıysa sağlığınız için maske takmalısınız. Bu durumlar için N95 maskeler tavsiye edilmektedir. Maske çok önemli bir koruyucudur. Dışardan uzak durulmalı, çalışma ortamı sürekli havalandırılmalı, klimalı ortamlarda klima için uygun filtreler kullanılmalıdır.” dedi.

Uygun solunum egzersizleriyle akciğer kapasitesi artırılabilir

Akciğer kapasitesinin artırılabileceğini kaydeden Prof. Dr. Anış Arıboğan, “Bunun için kronik akciğer problemi olan hastaların veya tanıları bulunan kişilerin ortamdan uzak durdukları gibi nefes açıcı tedavilerine özen göstermelerini ve dışarı çıkmamalarını öneriyorum. Fakat uygun solunum egzersizleri ve kararında spor da akciğer kapasitesini fazlasıyla artırmaktadır. Özellikle akciğer kapasitesini artıracak yürüyüşler veya üst vücut bölgesi ile ilgili egzersizler mevcut kapalı hava yollarının açılmasına fayda sağlar. Böylece hem toksik madde ile ilgili yüzeyi değiştirirken, sağlam akciğerlerin devreye girmesine, vücudumuza ve beynimize daha fazla oksijen gitmesine yarar sağlayacaktır.” dedi.

Akciğer kapasitesinin artırılmasını sağlayan triflo denilen üflemeli düzenekler olduğunu da kaydeden Prof. Dr. Anış Arıboğan, “Basit fakat çok efektif uygulamalardır. Bunları da üfleyerek akciğer kapasitesini artırabilirsiniz. Kullanımını fizyoterapistlerden veya internetten öğrenebilirsiniz. Meditasyon da bir yöntemdir. Çünkü meditasyondaki derin nefes egzersizleri akciğer kapasitesini artıran çok güçlü uygulamalardır.” dedi.

Kalp ve damar hastalıkları, solunum problemleri, diyabet, obezite gibi kronik hastalıkları bulunan kişiler uyku problemleriyle karşı karşıya kalıyor. Kaliteli bir uyku uyuyamayan hastalar, bu nedenle başka sağlık sorunları yaşayabiliyor. Yataş Uyku Kurulu Üyesi Doktor Diyetisyen Çağatay Demir, kronik hastalıkların uyku ile ilişkisini, kronik hastalıklarda nasıl beslenmek gerektiğini anlatıyor. 

Kronik hastalıklar, uzun süren, tamamen tedavi edilemeyen ve bu nedenle sıklıkla tekrarlanan tedaviler gerektiren hastalıklar olarak tanımlanıyor. Kalp ve damar problemleri, nörolojik hastalıklar, kronik solunum yolu rahatsızlıkları, diyabet, kanser ve artık obezite de kronik hastalıklar arasında yer alıyor. Kronik hastalıkların bireyin günlük aktivitelerini, psikolojik durumunu, sosyal davranışlarını, uyku kalitesini ve dolayısıyla yaşam kalitesini etkileyebileceğini belirten Yataş Uyku Kurulu Üyesi Doktor Diyetisyen Çağatay Demir, kronik hastalıklarda beslenme ve uykuya dair önemli bilgiler veriyor.

Kalp yetmezliği

Dr. Dyt. Demir, yapılan çalışmalarda kalp yetmezliği olan hastaların sıklıkla uyku güçlüğü yaşadığı ve uyku kalitelerinin genel popülasyona göre düşük olduğunun altını çiziyor (%95). Kalp yetmezliğinde uyku kalitesinin nefes darlığı, öksürük, ilaçlar ve psikososyal nedenlerle bozulabildiğini söyleyen Dr. Dyt. Demir, “Nefes darlığı hastaların uykuya dalma ve uykuyu sürdürebilmelerini olumsuz yönde etkilemekte, düz yatmayı zorlaştırmakta ve hastalarda panik hissi yaratmaktadır. Fazla kilolu olmanın kardiyovasküler hastalıklarda ölümü arttırdığı ancak yaşla birlikte bu artışın azaldığı belirlenmiştir. Akdeniz tipi beslenme ve DASH diyeti kardiyovasküler hastalıklar ve metabolik sendromda etkinliği gösterilmiş diyetlerdir. Akdeniz tipi diyette özellikle doymamış yağ asidi, balık, sebze, tüketimi ve DASH diyetinde ise daha az yağ, karbonhidrat ve tuz tüketimi tavsiye eden bir beslenme şekli önerilmektedir. Akdeniz tipi diyet ile santral obezite ve hiperglisemi tedavisinde katkı sağlanırken, DASH ile kardiyovasküler olaylarda ve inme riskinde azalma saptanmıştır” diyor.

Diyabet

Diyabetin özellikle uyku bozukluğu sonucu görülen en önemli hastalıklardan biri olduğunun altını çizen Dr. Dyt. Demir, “American Academy of Sleep Medicine” merkezinin bildirimine göre uyku yoksunluğu ve uyku bozukluğuyla diyabetin gelişimi veya kötüleşmesi arasında bir bağ bulunduğunu anlatıyor. Obstrüktüf uyku apnesinin glikoz metabolizmasını bozarak diyabet gelişimine katkıda bulunduğunun da yapılan çalışmalarla ortaya konduğunu hatırlatan Dr. Dyt. Demir, sözlerine şöyle devam ediyor: “Diyabette kontrollü karbonhidrat kısıtlamak birinci sırada öneme sahiptir. Ardından diyeti kişiselleştirmek gerekir. Yapılan çalışmaların çoğu Akdeniz tipi beslenmenin uzun dönemde kan şeker düzeyleri ve kolesterol düzeylerinin dengelenmesi açısından en başarılı beslenme şekli olduğunu göstermiştir. Diyabetli kişiler diyet yaparken kilo kaybı için aç kalma fikrinden kurtulmalı, öğün ve ara öğünlerin zamanlamalarına dikkat etmeli, özellikle paketli gıdaların etiket içeriklerini okumalı, yüksek ısılı pişirme teknikleri yerine hafif pişirme teknikleri kullanmalıdır.”

Kronik böbrek yetmezliği

Dr. Dyt. Demir, diyaliz hastalarında yaşam kalitesini olumsuz etkileyen en önemli problemlerden birinin uyku sorunları olduğunu belirtiyor. Uyku sorunları diyaliz tedavisi alan hastalar tarafından sık bildirilen bir durum olup hastaların %50-80’inde görülüyor. “Hemodiyaliz hastalarıyla yapılan çalışmalarda hastaların, derin uyku sürelerinin kısaldığı, toplam uyku sürelerinin azaldığı, çeşitli uyku sorunlarının görüldüğü ve uyku kalitelerinin kötü olduğu belirtilmektedir” diyen Dr. Dyt. Demir, diyaliz hastalarının uykularının asit-baz ve elektrolit dengesizlikleri, melatonin metabolizması bozuklukları, demir eksikliği, üremik toksinler, renal anemi ve nöropati, diyabet, kronik ağrı gibi patofizyolojik faktörler; depresyon, kaygı, endişe, cinsel sorunlar, psikososyal sorunlar, hemodiyaliz cihazına bağımlı olmak gibi psikolojik faktörler ve hemodiyaliz seansları sırasında uyuklama, sabahın erken saatlerinde veya geç saatte hemodiyaliz tedavisi alma, hemodiyaliz merkezine gidiş-dönüşte yolda geçen süre, sedanter yaşam, alkol ve kafein tüketimi gibi birçok faktörden etkilendiğini anlatıyor. Dr. Dyt. Demir, kronik böbrek yetersizliği hastalarına uygun vücut ağırlığının sağlayıp korunmasını, yeterli miktarda enerji ve protein alımını, diyetteki sodyum, potasyum, fosfor, sıvı ve vitamin miktarlarına dikkat edilmesini öneriyor.

Obezite
Obezite vücutta yağ kütlesinin çok fazla olduğu anlamına geliyor. Obezitenin kronik hastalık olarak sınıflandırılmasının nedeninin birçok kronik rahatsızlığa sebep olması ve diğer kronik hastalıklar gibi birçok sağlık sorunuyla beraber hayat kalitesini düşürmesi olduğuna dikkat çeken Dr. Dyt. Demir, “Uyku süresi ve kalitesinin hafızayı, öğrenmeyi, performansı, metabolik ve endokrin sistemi etkilediği; uyku süresinde azalmanın nörohormonal dengeyi bozarak kilo alımında artışa, obeziteye neden olduğu tespit edilmiştir. Literatürde özellikle uyku bozukluğu sonucu görülen en önemli hastalık obezitedir. Obezitenin neden olduğu hastalıklardan biri uyku apnesidir. Obeziteden korunmak ve kurtulmak için sağlıklı beslenme, düzenli uyku ve günlük egzersiz oldukça önemlidir. Mutlaka uzman hekim ve diyetisyenle birlikte ilerlenmelidir” diyor.

 PROSTAT KANSERİNİN BAŞLICA 7 BELİRTİSİ

Prostat kanseri erkeklerde 40 yaşından önce nadir görülürken, 50 yaş sonrasını daha çok etkiliyor. Yapılan çalışmalara göre 80 yaş üzerinde her iki erkekten birinde prostat kanseri görülüyor ve hastalık erken dönemde teşhis edildiğinde tedavi şansı yüksek oluyor. Aile hikayesi varsa 40 yaşından sonra PSA değerlerinin kontrol edilmesi büyük önem taşıyor. Memorial Antalya Hastanesi Üroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Murat Savaş, prostat kanseri ve tedavisi hakkında bilinmesi gerekenleri anlattı.

Türkiye’de 100 bin erkekten 35’inde görülüyor

Prostat kanseri dünyada çok yaygın bir kanser türüdür ve her yıl 1.5 -2 milyon kişiye teşhis konulmaktadır. Yaşam boyu bir erkekte ortaya çıkma oranı %16’dir ve gelişmiş ülkelerdeki erkekleri daha sık etkileyen bir hastalıktır. Genetik faktörler ve beslenme tarzı olası nedenlerdendir. Amerika ve Kuzey Avrupa ülkeleri gibi gelişmiş ülkelerdeki erkeklerde, Asya ve Uzak Doğu ülkelerindeki erkeklere göre 40 kat daha fazla görülür. Türkiye’de yaklaşık risk 100 bin erkekte 35 prostat kanseri vakası olarak bildirilmektedir

Prostat kanserinde risk faktörleri şöyle sıralanabilir:

İleri yaşta olmak: Prostat kanseri görülme sıklığı 50 yaşından sonra artar. Ortalama tanı yaşı 65 civarıdır.

Irk: Afrika kökenli, Batı’da yaşayan siyahi erkeklerde daha sık görülür.

Aile hikayesi: Babada ve erkek kardeşte varsa risk 2 kat artar. Eğer ailede bir kişide daha varsa risk bu kez 11 kata kadar artmaktadır.

Uzun boylu olmak: Prostat kanseri uzun boylu erkeklerde daha fazla görülür. Büyüme hormonu kanser oluşum mekanizmalarıyla oynayan bir hormondur. İnsülin growth hormonuna uzun boylu erkeklerin daha fazla maruz kalması nedeniyle daha sık görüldüğü düşünülmektedir.

Obezite: Doymamış yağlardan zengin gıda alımı prostat kanserine zemin hazırlayabilmektedir.

Sigara kullanımı: Sigara içenlerde PSA seviyesi daha düşüktür. Bu nedenle sigara içenlerde PSA seviyesi düşük çıktığı için prostat kanseri atlanabilmektedir ve olası tanı gecikebilir.

Yüksek kalsiyum kullanımı: Günlük 1000-2000 mg üzerinde kalsiyum alımı olanlarda prostat kanseri çok daha fazla görülmüştür. Dolayısıyla çok süt ve süt ürünlerinin tüketilmesi prostat kanseri riskini artırmaktadır.

Prostat kanserinin başlıca belirtilerine dikkat!

Prostat kanseri ileri dönemlerine kadar hiçbir belirti vermeyebilir ancak sık görülen işaretler şunlardır:

1. Sık idrara çıkma

2. İdrar tazyikinde azalma

3. İdrar sonrası rahatlayamama

4. İdrarda kan görülmesi

5. İdrar yaparken yanma

6. İleri dönemde böbrek yetmezliği

7. Kemik ağrıları ve kırıkları

40 yaşından sonra muayene şart!

Eğer bir kişide aile öyküsü varsa 40 yaşından sonra PSA takibi ve rektal muayene olması gerekir.  Muayenede amaç, prostatın büyüklüğünden ziyade prostatta kıvam değişikliğinin olup olmadığının kontrol edilmesidir. Muayenede şüphe varsa önce Multiparametrik Diffüzyon MR, ve sonrasında ultrason eşliğinde biyopsi alınarak prostat kanseri tanısı doğrulanır.

Erken evrede fark edilmesi büyük önem taşıyor

Prostat kanserinin evrelemesi yapıldıktan tedavi planlaması yapılır. Eğer erken evrede ve tümör prostatın dışına çıkmamışsa cerrahi veya radyoterapi uygulanabilir. Prostatın içindeki lokalize tümörlerde ısı enerjisiyle tümör dokusu yok edilebilir. Benzer şekilde kriyoablasyon ile tümör dokusu dondurularak yok edilir. Ancak bu iki tedavi yöntemi henüz deneysel aşamadadır ve rutin pratikte çok az merkez ve hekim tarafından uygulanmaktadır.  Kitlenin lenf gibi prostatın dışına taştığı farklı durumlarda radyoterapi, hormon ve ışın tedavisi gibi seçenekler hastaların durumuna göre tercih edilir.

Birçok tedavi disiplini devreye giriyor

Prostat kanseri eğer kemiklere ve diğer organlara yayıldıysa hormon tedavisi veya kemoterapi yapılır. Testosteron yani erkeklik hormonu prostat kanser hücrelerinin çoğalmasında etkindir. Vücutta testosteron seviyesi hormon tedavileriyle düşürülür ve hastalığın ilerlemesi durdurulur. Bazen kemoterapi ile hastalık yavaşlatılabilir. Ayrıca prostat kanserinden dolayı böbrek yetmezliği, lokalize kemik lezyonları, spontan kemik kırıkları gelişebilir. Bu durumda radyoterapi ile lokalize bölgelere ışın tedavisi uygulanır.

Robotik cerrahi ile 15 kata kadar görüntü büyütülüyor

Robotik cerrahi ABD’de prostat kanserinin cerrahi tedavisinde kullanılan en yaygın yöntemdir. Tam donanımlı merkezlerde ve bu konuda deneyimli üroloji uzmanları tarafından uygulanmalıdır. Prostat kanserinde robotik cerrahinin avantajları oldukça önemlidir.  Sağlanan 3 boyutlu görüntüleme ve 15-10 kat görüntü büyütme sayesinde çok dar bir alanda prostatın anatomisi net görülür. İdrar tutma mekanizmasında önemli olan anatomik yapıların ve ereksiyonu sağlayan sinirlerin korunması robotik cerrahi ile çok daha başarılı şekilde yapılabilmektedir.  Açık cerrahi sonrasında hastalarda sonda daha uzun süre kalırken robotik cerrahide 3-5 günde sonda çekilmektedir. Bunun yanında ameliyat sonrası daha az ağrı kesici ihtiyacı olmaktadır. İyileşme sürecinin kısalması günlük hayata daha hızlı dönüşü sağlamaktadır.

Prostat kanserinden korunmak için önemli öneriler 

• Haftada 3 gün 2 saatten fazla spor yapın

• Günde 3 fincanı aşmayacak şekilde kahve tüketin

• Pişmiş domates, greyfurt, karpuz gibi likopenden zengin besinler tüketin

• Beslenmenizde balığa sıkça yer verin

• D vitamini seviyelerinizi kontrol ettirin

Yeni bir salgın…

 

Necdet Buluz

 

2019’un son günlerinde ortaya çıktıktan sonra farklı mutasyonlarla küresel bir salgın halini alan ve 6 milyondan fazla insanın ölümüne neden olan corona virüsü salgının başladığı ülke olan Çin’de yeniden hızını ve etkisini artırdı.

Salgının başlamasından bir süre sonra “Sıfır Covid-19 politikası” izlemeye başlayan ve bu kapsamda çok sıkı gözetleme, test, karantina uygulamalarını hayata geçiren Pekin yönetimi hem halktan gelen tepkiler hem de ekonomideki durgunlukla birlikte bu yasakları ve kısıtlamaları kaldırmıştı.

Fakat kısıtlamaların kaldırılmasından sonra geçen kısa süre içerisinde Çin’de vaka ve ölüm sayıları hızla artmaya başladı. Fransız haber ajansı AFP önceki gün servis ettiği haberde morglarda yer kalmadığını ve ölümlerin hızla arttığını belirtirken ABD’nin önde gelen medya kuruluşlarından Bloomberg de endişe yaratan bir gerçeğe parmak bastı.

Bloomberg, Çin’de oluşan yeni “Covid tsunamisinin” yeni ve daha tehlikeli bir varyanta evrilebileceğini ve böyle bir durumun ise bütün dünyayı etkisi altına alabileceğini aktardı.

En son omicron varyantıyla yeni ve küresel bir mutasyon oluştuğuna dikkat çeken uzmanlar, “Çin salgının başından beri işe yaradığı kanıtlanan mRNA aşılarını kullanmadı. Ve bu sebeple Çin halkının bağışıklığı düşük olduğu için hastalık daha bulaşıcı bir virüs haline gelmiş olabilir” yorumunu yaptı.

Çin hükümetinin Covid-19 vaka ve ölüm sayıları ile ilgili resmi bilgiler vermediğini ve vaka ve ölüm sayılarını gizlediğini öne süren ABD medyasına konuşan Profesör Daniel Lucey de bu duruma dikkat çekti.

Amerikan Bulaşıcı Hastalıklar Derneği’nde görev alan ve aynı zamanda Dartmouth Üniversitesi’nde görevli olan Lucey, “Çin’de önümüzdeki günlerde, haftalarda ve aylarda Omicron’un yeni alt varyantlarının oluşması kesin. Fakat bunu erken tespit etmeli ve hızlı harekete geçmeliyiz” dedi. Lucey, “Bu yeni varyant daha bulaşıcı, daha ölümcül olabilir, ilaçları, aşıları aşabilir. Ayrıca bu varyantları tespit etmek de daha zor olabilir” dedi.

Öte yandan Lucey, 2020’nin sonlarında Hindistan’da ortaya çıkan ve daha ölümcül ve tehlikeli olan Delta varyantının bir benzerinin yaşanabileceğine de dikkat çekti. Böyle bir senaryo olmasının kesin olmadığını fakat dünyanın buna hazır olması gerektiğini söyleyen uzmanlar Çin’deki durumun yeni varyantlar için bir zemin oluşturduğunu söyledi.

New South Wales Üniversitesi’nde görevli olan Stuart Turville ise, “Bağışıklık dünya genelinde koruma sağlıyor fakat Çin’de bağışıklık düşük olduğu için durum çok daha farklı” dedi.

Bloomberg’e konuşan Afrika Sağlık Araştırmaları Enstitüsü’nde görevli Alex Sigal ise “Bağışıklık seviyesi çok düşük olduğu için yeni virüslerin çıkması için bir zemin oluşuyor” dedi.

HAREKETSİZ YAŞAM HER YAŞTA BEL BOYUN VE SIRT AĞRISI NEDENİ

Hareketsiz yaşam tarzı; günlük hayatta düzenli olarak oturma veya yatma pozisyonunda düşük enerji harcanması durumu olarak ifade ediliyor. İnsanlar bilgisayar başında çalışırken ya da tablet ve telefonlarla zaman geçirirken, evde televizyon izlerken veya araba kullanırken uzun süreler boyunca hareketsiz kalıyor. Hareketsiz bir hayat; bel, boyun, sırt ağrılarını, fazla kiloyu ve kronik birçok hastalığı beraberinde getiriyor. Bel ve boyun ağrılarının tedavisinde manuel terapi ilaçsız bir şekilde ağrılardan kurtulma imkanı sağlıyor. Memorial Wellness Manuel Tıp Bölümü’nden Dr. Metin Mutlu, hareketsiz yaşamın neden olduğu ağrılar ve manuel terapi ile tedavi uygulamaları hakkında bilgi verdi.

Hareketsizlik kasların zayıflamasına yol açıyor

Hareket halinde olmak, vücut kaslarını ve özellikle omurgayı destekler, eklemlerin stabil olmasını ve sırt kaslarının çalışmasını sağlar. Ancak hareketsizlik bu kasların zayıflamasına ve dolayısıyla eklemlerde ağrıya yol açar. Hareket etmek ve egzersiz yapmak sadece fiziksel sağlığı değil, aynı zamanda psikolojik sağlığı da iyileştirmektedir. Çocukluktan itibaren egzersiz yapmak ve bunu alışkanlık haline getirmek, sağlıklı bir hayat sürmek için önemlidir. Yapılan bir araştırma Türkiye’de insanların günde ortalama 8 saat internet kullandığını ve bu sürenin 3 saatinin sosyal medyada geçirildiğini göstermiştir. Nüfusun yüzde 80’inin, sosyal medya kullanıcısı olduğu ifade edilmektedir. Bu da yoğun bir şekilde akıllı telefon, tablet ve bilgisayar kullanımı anlamına gelmektedir. İnsanlar fiziksel aktivitelerini azalttıkça; fazla kilo, bel ve boyun ağrıları, kronik rahatsızlıklar da beraberinde gelmektedir. Özellikle gençlerde bel, boyun ve sırt ağrıları görülmektedir.

Zayıflayan kaslar fonksiyonlarını yitiriyor

Bel, boyun ve sırt ağrıları en çok rastlanan sağlık sorunlarının başında gelir. Şehir hayatının getirdiği hareketsiz yaşam tarzı hareketliliğinin kısıtlanmasına eklem ve kasların fonksiyonlarını yitirmesine sebep olarak bel, boyun ve sırt ağrılarını beraberinde getirmektedir. Kişinin fazla kilosu varsa bu kiloları vermesi, daha fazla hareket etmesi ve düzenli egzersiz yapması ağrıların azalmasında faydalı olmaktadır. En eski tedavi yöntemlerinden biri olan manuel terapi de ağrıların ilaçsız olarak tedavi edilmesini sağlayabilmektedir.

Manuel terapi elle uygulanan manevralarla yapılıyor

Manuel terapi, genellikle kas-iskelet sisteminin fonksiyonel bozukluklarının tedavisine hizmet eden bir grup tedavi yöntemini kapsar. Manuel terapi elle uygulanan manevralarla yapılmaktadır. Manuel terapiyi bu uygulamanın özel eğitimini almış doktor ve fizyoterapistler yapmaktadır. Yanlış teknikler kalıcı sakatlıklara yol açabileceği için, mutlaka manuel terapi eğitimi almış uzmanlar tercih edilmelidir.

Manuel terapide eklem ve kaslara hareket kabiliyeti geri kazandırılıyor

Vücudun hareketliliği kısıtlanmışsa, etkilenen bölge döndürme veya esnetme gibi hareketlerle tekrar tekrar hareket ettirilir. Manuel terapide blokajlar ve gerginlikler manuel olarak gevşetilerek, ekleme fonksiyonelliği geri kazandırılır. Bu tedaviler öncelikle eklemlerin, kasların ve omurganın mekanik veya dejeneratif rahatsızlıklarını tedavi eder. Manuel terapi tedavisi; kas ve eklemlerdeki blokajlar, gerginlikler ve diğer şikayetleri gidermek için hastanın vücudu pasif olarak hareket ettirilerek yapılır. Tedavi öncesinde hasta hikayesi öğrenilir, kapsamlı muayene gerçekleştirilir ve görüntüleme tekniklerinden faydalanılır. Ağrının sebebi tespit edilip manuel terapiye uygunluğu varsa tedaviye başlanır.

Manuel terapi onarılabilir rahatsızlıklara uygulanıyor

Manuel terapi, kas-iskelet sistemi veya omurgadaki “onarılabilir” fonksiyonel bozuklukları düzeltmeyi amaçlar. Örneğin bel fıtığı sinir köklerinin etkilendiği hastalıklar, romatoid artrit gibi iltihaplı romatizmalar, kanserler, ileri derece osteoporoz gibi kemik hastalıkları, şah damar hastalığı ve anevrizma gibi ciddi damar hastalıkları veya ameliyat sonrası ilgili bölgede manuel tedaviden kaçınılmalıdır.