Türkiye’nin 12. büyük gölü olan Eber Gölü’nde de hem kirlilik artmış hem de göl büyük oranda kurumaya yüz tutmuş durumda.

Özer AKDEMİR
İzmir

Türkiye’deki önemli doğa alanları (ÖDA) arasında yer alan ve Sultan Dağlarının kuzeyinde Akarçay Kapalı Havzası’nda yer alan iki büyük gölden biri olan Eber Gölü gün geçtikçe kuruyor. Afyondaki Sultan Dağlarından gelen dereler ve çaylarla beslenen Eber, Türkiye’nin 12. büyük gölü ve Akşehir Gölü ile bağlantılı. Bozulan su rejimi nedeniyle tuzluluk oranı artan ve yaz aylarında tamamen kuruyan Akşehir Gölü gibi Eber Gölü’nde de hem kirlilik artmış hem de göl büyük oranda kurumaya yüz tutmuş durumda.

GÖLLERİMİZİ KURUTAN ANA NEDENLER

Eber Gölü’ndeki kuruma ve kirlilikle ilgili görüşlerini aldığımız Jeoloji Yüksek Mühendisi ve Tıbbi Jeoloji Uzmanı Dr. Eşref Atabey, ana sorunun göle gelen suyun azlığı, kuraklık ve su kirliliği olduğunu ifade etti. Ekolojik açıdan çok değerli olan Eber ve Akşehir Göllerinin büyük risk altında olduğunu vurgulayan Atabey, “Akşehir Gölü tamamen kuruma riski altında. Eber Gölü’nde ise su kirliliği oldukça önemli seviyelere ulaştı. Tarihsel olarak değerlendirildiğinde Eber ve Akşehir Göllerinde oldukça önemli flora ve fauna hayatı bulunmakta iken günümüzde bu türlerin çoğu mevcudiyetini sürdürememiştir” dedi.

Atabey, Eber Gölü’nün kurumaya yüz tutmasına neden olan etmenleri; kendisini besleyen su kaynaklarının baraj ve gölet inşaatlarıyla kesilmesi, fabrika atıkları, iklim değişikliği ve bilinçsiz su kullanımı olarak sıraladı. Atabey’e göre havzalar arası su transferi, yanlış tarımsal uygulamalar, çöp doldurma alanları, tehlikeli atık işleme, yapılaşma, maden işleme artığı, kömür işleme faaliyeti gibi etmenler, Türkiye’deki irili ufaklı gölden birçoğunun kısmen ya da tamamen kurumasının diğer nedenleri arasında.

EBER’DE SU KİRLİLİĞİ ÇOK ÖNEMLİ SEVİYELERDE

Son dönemlerde iklim değişikliğinin türler ve ekosistemler üzerindeki etkilerinin giderek daha fazla hissedilmeye başlandığının altını çizen Atabey, “Özellikle, kısıtlı yaşam alanlarına sahip türler ile hassas ekosistemlerin iklim değişikliğinden daha fazla etkileneceği düşünülmektedir. Ekolojik açıdan çok değerli Eber ve Akşehir Gölleri büyük risk altındadır. Eber Gölü’nde su kirliliği oldukça önemli seviyelere ulaşmıştır. Tarihsel olarak değerlendirildiğinde Eber ve Akşehir Göllerinde oldukça önemli flora ve fauna hayatı bulunmakta iken günümüzde bu türlerin çoğu mevcudiyetini sürdürememiştir” dedi. Eber Gölü’nün bulunduğu havzada, tarımsal üretimde haşhaş, buğday, arpa, şeker pancarı, patates, kiraz ve vişnenin ilk sıralarda yer aldığına dikkat çeken Atabey, su kaynaklarının verimli ve sürdürülebilir bir şekilde kullanılabilmesi için bu alanların kademeli olarak modern (yağmurlama, damlama vb.) sulama sistemlerine geçirilmesinin önemli olduğunu dile getirdi.

GÖLET EBER GÖLÜ’NÜN SUYUNU KESTİ

DSİ’nin yaptığı çalışmalarda Eber Gölü’nün su ihtiyacının 33.5 hm3, Akşehir Gölü’nün su ihtiyacının 35.6 hm3 olarak tanımlandığına değinen Atabey, “İklim projeksiyonları dikkate alındığında gelecek koşullar kapsamında Eber Gölü’nün su ihtiyacı 31.8 hm3, Akşehir Gölü’nün su ihtiyacı ise azalan bir eğilim göstererek, 28.5 hm3 seviyelerinden (2015-2020 dönemi) 13.6 hm3 seviyelerine düşebileceği (2050 dönemi) tahmin edilmektedir” ifadelerini kullandı. Afyonkarahisar Sultandağı ilçesi Doğancık köyü yakınındaki Dori Dere üzerinde 2017 yılında hizmete girmiş olan Doğancık Şehit Tayfur Çankaya Göleti bulunduğunu aktaran Atebey, göletin hizmete girmesiyle dere yatağının dolayısıyla Eber Gölü suyunun kesildiğini dile getirdi.

DERE YATAĞINA KUM-ÇAKIL OCAĞI AÇILDI

Suyu kesilen dere yatağındaki çakıl ve kumu işletmek için işletmelere kum-çakıl ocağı işletme ruhsatı verildiğini hatırlatan Atabey, ÇED raporu bile olmayan kum ocağının yöre köylerin içme sularını da tehdit ettiğini kaydetti. Atabey, kum-çakıl alınan derenin 100 metre uzağında 1. derece arkeolojik sit alanının da bulunduğunu, bu çalışmaların sit alanına da zarar vereceğini belirtti.

SÖYLENENLER BAŞKA YAPILANLAR BAŞKA

Atabey, devletin en yetkili birimlerinin demeçlerinde bölgedeki su kaynaklarının gün geçtikçe azaldığını, göllerin kuruduğunu, karbon yutağı olan ve bölge halkına geçim kaynağı sağlayan sulak alanların ve genel olarak biyoçeşitliliğin hızla yok olduğunu söylediklerini, tarım alanlarının korunması ve tarımsal sulamada damlama sistemine geçilmesi gerektiğine ilişkin tespitler yaptıklarını hatırlattı. Tüm bu söylemlere rağmen derelerin suyunun kesilmeye devam ettiğine dikkat çeken Atabey, “Eber Gölü de dahil olmak üzere göl sularının azalmasında, iklim değişikliği, kuraklık, çölleşme, kuru tarım yapılan bölgelerde sulu tarımı teşvik eden sulama projeleri ve buna bağlı vahşi sulamalar, göllerin çevresindeki yer altı kaynakları ve taban suları ise büyük kısmı kaçak olan binlerce sondaj kuyusu tarafından bol su tüketen mısır, yonca, pancar tarımı gibi durmaksızın su çekilmesi gibi etkenler bulunmaktadır. Bunların yanında özellikle DSİ’nin barajlar yaparak, su havzalarına müdahale etmesi gibi yanlış su politikalarının etkisi olmuştur” şeklinde konuştu. Atabey, üzerine baraj kurulan nehirlerin, akıntıyla su havzasına besin ve mineralleri taşıyamaz hale geldiğini, bunun da daha çok erozyon, yağmur suyunun daha çok emilimi, daha çok tatlı su kaybına neden olarak çölleşme sorununu arttırdığını ifade ederek, “Barajlar ve göletler çözümün değil, sorunun bir parçasıdır” dedi.

EDİTÖR

Eber Gölü
Türkiye’de bir göl
Eber Gölü, Afyonkarahisar sınırları içinde yer alan Türkiye’nin 12. büyük gölüdür. En derin yeri 21 metredir.
Yüzey rakımı: 967 m
İlçe(ler): Bolvadin, Sultandağı, Çay
En derin noktası: 21 m (69 ft)
Göl türü: Tatlı su bataklığı
Yüzölçümü: 125 km2 (48 sq mi)
Balık: Alburnus nasreddini, Sazan, turna balığı, Dere kaya balığı, Gümüşi Havuz Balığı

Eber Gölü, Afyonkarahisar sınırları içinde yer alan Türkiye’nin 12. büyük gölüdür.

Sulak alan, tektonik bir çöküntü içinde yer alır. Eber Gölü, Sultan Dağları’ndan gelen dereler ve Akarçay ile beslenen bir tatlı su gölüdür. Akşehir Gölü ise su seviyesinin yüksek olduğu zamanlarda Eber Gölü’nden çıkan Eber Kanalı (Taşköprü Çayı) ve yine Sultan Dağı’ndan gelen beş dere ile beslenir.

*Göl çevresinde yürüyüş yapabilir, *Sadece bu bölgede yetişen endemik bir tür olan Eber Sarısını görebilir, *Kamış ateşinde pişen turna balığı veya sazanı tadabilirsiniz