Emlak eğitmeni – Aile danışmanı -Sosyolog-Kentsel Dönüşüm Uzmanı Hasan KARGÜN Kentsel Dönüşümü Anlattı

Emlak eğitmeni – Aile danışmanı -Sosyolog-Kentsel Dönüşüm Uzmanı Hasan KARGÜN Kentsel Dönüşümü Anlattı

Araştırmacı Gazeteci Fehmi DUMAN Emlak, İnşaat ve Kentsel Dönüşüm ‘de neden yerimizde sayıyoruz sorumuza Emlak eğitmeni – Aile danışmanı -Sosyolog-Kentsel Dönüşüm Uzmanı Hasan KARGÜN “Kentsel Dönüşümde Ankara Deneyimi” model gösterdi

Emlak eğitmeni – Aile danışmanı -Sosyolog-Kentsel Dönüşüm Uzmanı Hasan KARGÜN Kentsel Dönüşümün Türkiyede Ranta dayanmadan yapılabileceğini bunuda Eski Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı, Eski SHP Genel Başkanı Murat Karayalçın’ın Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı döneminde hayata geçirdiği projeler ışığında, kentsel dönüşümü anlattı ve deneyimlerini aktardı.

Kentsel dönüşümün Türkiye’nin gündemine, çok büyük bir ağırlıkla Van depreminden sonra girdiğini söyleyen Kentsel Dönüşüm Uzmanı Hasan KARGÜN “Kentsel dönüşümün yasaları, kurumları, hatta adı yokken Murat KARAYALÇIN 1991 yılında belediye yönetimi olarak, Türkiye’nin ilk kentsel dönüşüm projesini uyguladı. Türkiye’nin gündemine ise ağırlıklı bir biçimde girmesi Van Depremi sonrası, 2012 yılında olmuştur. Dönemin hükümetinin de bakanlarının da önemini ifade ettikleri gibi kentsel dönüşüm yalnızca toplumsal olarak değil, iktisadi olarak da gündeme çok ağırlıklı bir şekilde girmiştir. İlgili bakanlar, Türkiye kamuoyuna kentsel dönüşümde konunun büyüklüğünü ortaya koyan tahminlerini, çeşitli tarihlerde açıkladı.

Yalnızca depremsellikle bağlantılı olarak değerlendirilmemeli

Kentsel dönüşümün yalnızca depremsellikle bağlantılı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Hasan KARGÜN, “Hemen hemen herkesin aklında, kentsel dönüşüm denen şey, yapıların depreme dayanıklı hale getirilmesi demek. Ama bunun çok yetersiz olduğu açık. Konutların ve öteki yapıların depreme dayanıklı hale getirilmesi önemli ve gerekli, ama kentsel dönüşümü bununla sınırlı görmek doğru değil. Depremsellik yalnızca bir bölümü. Kentsel dönüşüm, depreme dayanıklı binaların yerine yenilerinin yapılmasıyla sınırlı bir etkinlik değildir. Kentsel yaşam kalitesinin yükseltilmesi hedeflenmelidir. Yaşam kalitesini yükseltmiyorsanız bu bildiğiniz yık ve yap işidir. Bu konutsal dönüşümdür, kentsel dönüşüm değil. Mutlaka kentsel yaşam kalitesi yükseltilmelidir. İşin özü budur. Bu bizim için bir fırsattır. Türkiye için kentleşmesindeki yanlışları düzeltip yüksek standartlı kentsel alanlar yaratabileceği bir fırsattır.” diye konuştu.

Kentsel dönüşümün ne olduğu konusunda bir mutabakat bulunmuyor

Türkiye’de Van depreminden sonra çıkartılan ve geçerli olan yasalar içinde olmak üzere, kentsel dönüşüm konusunda dört yasa olduğunu söyleyen KARGÜN, “İlginç yanı şu, dört yasanın çıkartılmasına karşın Türkiye’de kentsel dönüşümün ne olduğu konusunda bir mutabakat bulunmamakta. Bu çok vahim bir durum. Şu anda dört yasa var, ama buna karşın Türkiye’de hep birlikte ‘Evet budur’ diyeceğimiz bir kentsel dönüşüm tanımı bulunmamakta. Herkesin kendi tanımı var. Belediye başkanlarının, bakanların, akademisyenlerin kendi tanımları var. Kentsel dönüşüm dediğimizde, aslında neden söz ettiğimizi maalesef bilmiyoruz. Bu arada, acaba bu alan bir yasal düzenlemeye tabi tutulmalı mıdır, yasanın olması zorunlu mudur, yasa olmadan bakanlıkların, belediyelerin uygulamaya girmeleri olanaklı olamaz mı? 1991 yılında ilk iki örneğini sunduğumuzda yasa yoktu. Hiç kuşkusuz bir yasal düzenlemenin çok yararlı sonuçları olacaktır. Yasama organının o olanı düzenlemesi, o yasa çerçevesinde bir takım ortak kavramların geliştirilmesi, standartların saptanması, devlet desteğinin ne olması gerektiğine ilişkin tanımların yapılması, kuşkusuz çok yararlıdır. Ama projelere meraklı bir Uzman olarak söylüyorum, projelerin kendi yasaları vardır. Kentsel dönüşüm projelerinin de kendi yasaları vardır. İmar planları ve o proje için hazırlanmış yapılabilirlik çalışmaları o projenin yasalarıdır, kurallarını ortaya koymaktadır.” diye konuştu.

İki anlayış var

Ülkede ilk olan Dikmen Vadisi ve Portakal Çiçeği projelerinin bugün birçok projeye örnek teşkil ettiğini belirten Hasan KARGÜN, kentsel dönüşümde iki model olduğunu söyledi. KARGÜN, “Bir tanesi kamucu, modelidir. Buna Ankara modeli de denebilir. Dikmen Vadisi, Portakal Çiçeği projeleri, Ankara Büyükşehir Belediyesi yönetiminin uyguladığı Türkiye’nin ilk kentsel dönüşüm projeleridir. İkincisi, piyasacı model , dönemin İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin Fikirtepe Projesi’dir. Fikirtepe projesinde yeni bir plan yok, var olan plan ve altyapı şebekesi de değiştirilmemiş. Mevcut altyapı, sosyal donatı alanları ile yetinilmiş, olağanüstü bir yoğunluk getirilmiş, olağanüstü bir imar hakkı verilmiş ve bu projenin finansmanının bu imar hakkı artışı ile sağlanması ön görülmüş. Piyasacı model dememin nedeni de bu.”

Kentsel dönüşüm bir kent hakkıdır

Kentsel dönüşümü bir kent hakkı olarak gördüğünü de ifade eden Hasan KARGÜN, “Kentsel dönüşüm bir kent hakkıdır. Bunu, insanların, yaşam alanlarını tasarım hakkı olarak, düzenleme hakkı olarak, yeniden üretme hakkı olarak görüyorum. Anayasa taslağında kent hakkının da bir insan hakkı türü olarak yer alması gerektiğini düşünüyorum. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın, doğrudan kentsel dönüşüm projeleri uygulamaması gerekiyor. Büyükşehir belediyeleri uygulamalıdır. Bakanlığın üstleneceği rol standartların saptanması, denetim yapılması, kaynak aktarımı vb. şekilde olmalıdır. Uygulama büyükşehir belediyelerine bırakılmalıdır. Metropol belediyelerin de özel bir yeri olmalıdır.” dedi.

Murat Karayalçın’ın Ankara’da hayata geçirdikleri projelerin ayrıntılarını da anlatan ,Hasan KARGÜN “Dikmen Vadisi aslında yeşil alan. Ama zaman içinde gecekondular ve kamu binaları da olmak üzere büyük bir kısmında yapılaşma olmuş. Beş mahalle vardı ve 10 bin kişi bu projenin kapsamı içinde yer aldı. 2 bin gecekondu kapsanmış oldu. Belediye Proje örgütlenmesini yaptı. Beş mahallede beş kooperatif kurdu. Bu ilişkinin esası örgütlü diyalog. Onun için örgütlenin. Onlar da kooperatif kurdular. Beş mahallede birer kentsel dönüşüm kooperatifi kuruldu. İçeriği kentsel dönüşüm şeklindeydi. Genel kurul kararıyla birer temsilci seçecekti, belediyeyle örgütlü diyalog içinde çalışılması için. Proje karar kurulu. Dikmen Projesi’nde tam anlamıyla bir ortaklaşım vardı. Katılım değil, ortaklaşım. Bu projeyi Ankara Büyükşehir Belediyesi ile bu beş kooperatif bir proje ortaklığıyla uyguladı. Tüm kararları ve planı da yapılabilirliği de onların uygulaması ve ihaleleri de aklınıza ne geliyorsa idari-hukuki-mali, bu proje ortak kurulu ortak karar aldı. Belediyeden de beş kişi kurulda yer aldı, Murat KARAYALÇIN da Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanı olarak o zaman bu 10 kişinin başına geçti. Finansman tümüyle belediye tahvilleri ile karşılandı. Özel olarak Japonya’da 400 milyon dolarlık tahvil sattı. Hem Dikmen hem Portakal Çiçeği projeleri bu finansmanla sağlandı. Devrede yalnızca belediye var. Halkın muhatabı belediye. Özel sektör, yapımcı olarak yerini aldı. Belediye muhataptı. Proje demokrasisi. Biz Dikmen Vadisi özelinde geliştirdi bu ilkeleri. Uygulandı, irdelendi, sonuçları değerlendirildi ve buradan hareketle geçerli olan proje ilkeleri, kentsel dönüşüm projelerinde uygulanması gereken ilkeler dizisi şekillendi.”

Ortaklaşım vurgusu